Schepen Sofie Bracke is bevoegd voor afval sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2024. Dit is een bevoegdheid die ze nog nooit eerder had en waar ze zich met veel gedrevenheid voor wil inzetten.
1. Ze wilde een integrale netheidsactie bijwonen, waarbij ze enkele vragen kon stellen aan de opruimende diensten (IVAGO, Groendienst, Thuispunt Gent …):
– Hoe ervaren zij de netheidsacties?
– Wat zijn de uitdagingen?
– Wat zijn de successen?
2. Daarnaast was ze benieuwd naar hoe De Zuidpoort bewoners heeft betrokken rond het thema afval en welke resultaten uit dit traject kwamen. We brachten een groep bewoners uit Nieuw Gent samen die iets wilden delen over afval of een vraag hadden voor schepen Bracke. In dit verslag gaan we op dit stukje dieper in. Je kan het verslag hier downloaden als pdf.
ERVARINGEN VAN BEWONERS
GEBRUIK SORTEERPUNTEN
Vrijwilliger van De Zuidpoort, Mainur, had het idee om schepen Bracke zélf te laten ervaren hoe gebruiksonvriendelijk de sorteerpunten zijn. Aan de sorteerpunten bij het Buurtcentrum gaven we de schepen een zak PMD en handschoenen.
Een typisch zicht bij de sorteerpunten zijn de vele zakken en het vele afval dat steeds naast de containers staat. Op een warme zomerdag zoals deze viel ook direct de indringende geur van gistend afval op. Een dagelijkse realiteit in Nieuw Gent.
Mainur wees de schepen meteen op een aantal gebruikersongemakken:
– de onhandige buis die het moeilijk maakt om PMD in de schuif te gieten. Je moet het er echt stuk voor stuk met je handen insteken;
– steeds vieze handen;
– voor bijna elke fractie heb je beide handen nodig. Dit maakt het moeilijk voor mensen die minder mobiel zijn (met een stok, looprek of mobiele scooter), of wanneer je al iets anders vast hebt;
– door het vele sluikstort voor de containers kan je vaak niet fysiek tot aan de containers. Dit werkt het sluikstorten alleen maar verder in de hand, want bewoners gaan écht niet terug naar hun appartement met hun afval.
“Wie dit systeem heeft uitgevonden, heeft niet goed nagedacht”
Naast de ongemakken in het gebruik, blijft ook het ‘gelijkheidsprincipe’ van IVAGO betwistbaar. Dit gelijkheidsprincipe zegt dat iedere inwoner van Gent dezelfde prijs betaalt voor dezelfde hoeveelheid afval, ongeacht het ophalingssysteem.
Bij de sorteerpunten claimen bewoners echter dat het beloofde volume niet in de beloofde schuif kan. Daardoor betalen zij noodgedwongen meer dan iemand die containers of vuilniszakken gebruikt in Gent. Ook dit dient verder onderzocht te worden.
Sofie Bracke was duidelijk onder de indruk van haar ervaringen aan het sorteerpunt en uitte het voornemen om direct met de ervaren en gehoorde drempels aan de slag te gaan.
BEWONERSPARTICIPATIE ROND AFVAL
TERUGKOPPELING BELEIDSGROEP
An en Emma van De Zuidpoort vertelden welk traject we met bewoners in De Zuidpoort al hebben gelopen rond afval in de wijk. In 2023-2024 hadden we een beleidsgroep met bewoners rond afval in de wijk. We maakten een analyse van de problemen, kwamen met aanbevelingen en gingen in gesprek met beleidsmakers en diensten. (Alle details over het gelopen traject kan je lezen via de gelinkte dossiers.)
“Die infographic is enorm handig. Nu hebben we tenminste iets duidelijk om aan de mensen te geven tijdens de deur-aan- deur-bezoeken. Mensen hangen het zelfs aan hun frigo.” - Lien Baes, beleidsparticipatie Stad Gent
GETUIGENISSEN BEWONERS
Schepen Bracke was voornamelijk benieuwd om bewoners uit de wijk te horen over afval in hun wijk. We hadden een mooie groep bewoners samen die kwamen luisteren, ervaringen delen of een vraag stellen aan de schepen over afval.
In hun verhalen kwamen opnieuw de drie grote oorzaken van de problemen rond afval naar voren:
– te duur en te moeilijk;
– gebrek aan informatie (+ het begrijpen van informatie);
– gebrek aan betrokkenheid.-
Rudy stak meteen van wal met zijn ervaringen in Windekind. Vroeger hadden zij een afvalverzamel-lokaal beneden in hun appartementsgebouw waar al het afval werd verzameld. Mede door de aanwezigheid van een conciërge werd dit netjes gehouden.
Nu hebben ze sorteerpunten aan de straatkant, waar enorm veel afvalzakken en ander sluikstort naast wordt gezet. Soms stoppen er auto’s om sluikstort te dumpen, dus het komt bijlange niet enkel van de bewoners.
Hij vertelde ook dat hij soms bewoners uit het gebouw aanspreekt wanneer hij ziet dat ze gewoon een zak naast de sorteerpunten zetten. Dan vraagt hij waarom ze het afval niet in de containers doen: hebben ze geen geld op hun kaart, of weten ze niet hoe het moet?
“Ik versta niet zo goed waarom dat systeem van het afval lokaal in het gebouw is afgeschaft, want dat werkte wel goed.
Als je ziet hoe een stort het nu is aan die sorteerpunten…”
Mainur vulde hierop aan dat het inderdaad cruciaal is om nieuwe bewoners direct te ‘coachen’ in hoe ze correct moeten sorteren en het systeem van de sorteerpunten moeten gebruiken. Heldere communicatie is heel belangrijk, maar slechts de eerste stap om mensen écht mee te krijgen in het afvalverhaal.
Betrokkenheid van bewoners is heel belangrijk. Er moet een collectieve verantwoordelijkheid gecreëerd worden als het gaat om het netjes houden van de wijk.
Jonge mama Hamdi vertelde ten slotte hoe graag zij in Nieuw Gent woont. Ze heeft hier alles wat ze nodig heeft en veel activiteiten dichtbij. Maar ze vindt het ook erg spijtig dat er bijvoorbeeld in het nieuwe park mensen komen picknicken en vervolgens afval achterlaten. Dat toont geen respect voor andere mensen die ook gebruikmaken van het publieke park.
Er moeten dan ook genoeg vuilbakken staan en deze moeten voldoende geleegd worden, vooral in de zomermaanden. Hamdi concludeerde dat we samen zorg moeten dragen voor ons park en onze planeet, zodat het ook nog proper is voor onze kinderen.
REACTIE SCHEPEN
De schepen had duidelijk veel aandacht voor de ervaringen van bewoners uit Nieuw Gent. Ze wilde expliciet eerst iedereen horen vooraleer ze reageerde.
Ze bedankte de mensen voor hun verhalen en had veel begrip voor de problemen die zij benoemden. Ze wilde toch eerst meegeven dat Vlaanderen, statistisch gezien, wereldkampioen is in sorteren.
Ze pikte in op de vraag van Rudy: waarom is het systeem van grote afvalcontainers in het gebouw afgeschaft en vervangen door een systeem dat veel meer sluikstort en problemen geeft?
Het mag gewoonweg niet meer: Vlaanderen heeft regels opgelegd volgens het principe ‘de vervuiler betaalt’. Grote afvalcontainers mogen dus niet meer, omdat het afval apart aan de verbruiker gefactureerd moet kunnen worden.
De schepen benadrukte dat er, ondanks de grote besparingen in 2025 op alle diensten binnen Stad Gent, niet bespaard is op netheid. Integendeel: er werden 15 extra mensen aangenomen bij IVAGO.
Deze nieuwe mensen bij IVAGO worden ingezet om:
– de extra vuilbakken in de parken te beheren en te legen;
– in te zetten op het verhogen van de pakkans van sluikstorters;
– meer handhaving te voorzien;
– meer te sensibiliseren en de communicatie te verbeteren.
“Ik heb specifiek gevraagd om deze bevoegdheid te mógen doen. Omdat ik weet hoeveel impact
afval heeft in een stad.
Mijn man verklaarde mij zot.” - schepen Bracke
Goed nieuws vanuit de verpakkingsindustrie: sinds kort moeten zij verplicht een zwerfvuilvergoeding betalen. Dit wordt verdeeld over de gemeentes. Stad Gent heeft 4 miljoen euro per jaar toegekend gekregen tot 2031. Voor 2026 is dit nu 2 miljoen euro; vanaf 2027 is er 4 miljoen euro per jaar beschikbaar.
Hiervan gaat per jaar 1 miljoen euro naar Thuispunt Gent, dat 14 afvalstewards gaat aannemen, verspreid over de Gentse wijken. Deze nieuwe profielen werken wijkgericht en zetten in op sensibiliseren, rondgaan in de gebouwen, opruimen, vaststellingen doen (doorzoeken), …
Er kwam vanuit de bewoners een klacht over het feit dat het soms lang duurt vooraleer sluikstort wordt opgeruimd wanneer dit wordt gemeld via de sluikstortapp. De schepen vertelde dat de richtlijn is om sluikstort binnen de 48 uur, en maximaal 72 uur, op te ruimen.
Het gebruik van de sorteerstraten heeft de schepen zelf mogen ondervinden: ze zijn niet al te gebruiksvriendelijk. Er zitten veel drempels aan, naast de ervaren onrechtvaardigheid in prijsverschil. Hiermee beloofde ze aan de slag te gaan.
Als slotwoord zei ze dat ze haar schouders onder de afvalproblematiek wilde zetten, maar vroeg ze ook om geduld: de afvalproblematiek is gelaagd. Dat blijkt ook uit de gegeven getuigenissen. De wijk zal niet op 1-2-3 opeens veel netter zijn, maar er zitten veel initiatieven aan te komen die verbetering beloven.
Ze gaf ook nog mee dat er een onderzoek loopt naar kleinere glasbakken voor in appartementen. De schepen wil inzetten op een sluitende aanpak op verschillende vlakken.
VRAGEN ACHTERAF
Voordat de schepen bij ons in De Zuidpoort was, vroegen we aan de aanwezigen of er vragen waren over afval. De vragen waar we tijdens het bezoek geen tijd meer voor vonden, stelden we via mail aan het kabinet.
We kregen antwoord van kabinetsmedewerker Peter op de volgende vragen:
Wanneer worden bewoners gehoord?
“Regie Netheid is een actieplan netheid aan het opmaken, in het najaar moet dit rond zijn. Wijkwerking (met hierin ook buurt- en bewonersparticipatie) zal een van de werven zijn.”
Waarom maar om de 2 weken ophaling?
“De inzet en de middelen bij IVAGO voor de afvalrondes en het reinigen van het openbaar domein hebben de voorbije jaren geen gelijke tred gehouden met de groei van de stad (meer bewoners / adressen, nieuwe wijken / openbaar domein, meer toeristen, meer studenten etc). Onze focus ligt nu op het bijbenen van die groei, die zich ook nog zal doorzetten de komende jaren. Hier hebben we ondertussen heel wat extra middelen voor voorzien. Ruimte om hier bovenop wekelijks op te halen i.p.v. tweewekelijks, is er helaas niet.”